دهها هزار ماهی و پرنده در رودخانه كشكان لرستان جان باختند
اعتمادملی: با گذشت كمتر از چهار ماه از حادثه نشت شدید نفت به رودخانه سيمره، بار دیگر تركیدگی لوله نفت در سيمره یكی از سرشاخههای رودخانه كرخه فاجعه آفرید. این چندمین بار است كه در طول سالهای اخیر رودخانه كشكان و سیمره شاهد مرگ و میر وسیع آبزیان ناشی از نشت نفت است.
بر اساس گزارشهای منتشره، ساعت 7 صبح روز پنجشنبه یکی از لولههای نفت مسیر سرکان مالکوه به سمت اراک در 30 کیلومتری پلدختر دراستان لرستان و در منطقه «جلگه خلج» دچار ترکیدگی شد. جریان نفت به سرعت روانه رودخانه كشكان در استان لرستان شد و به گفته مدیركل محیطزیست استان با پشت سر گذاشتن 40 كیلومتر از مسیر رودخانه در مدت زمان كوتاهی نفت سرانجام به رودخانه بزرگ سیمره نیز راه یافت.
رودخانه سیمره یكی از بزرگترین رودخانههایی است كه به رودخانه كرخه میپیوندد و هر گونه آلودگی در آن میتواند ضمن آلوده كردن آب این رودخانه، تامین آب شرب بسیاری از جوامع مسكونی اطراف آن را تحتالشعاع خود قرار دهد. ضمن اینكه رودخانه كرخه نیز در اسفند ماه سال گذشته در منطقه چشمه خوش اهواز به شدت آلوده به مواد نفتی شد، بهطوری كه براساس اعلام مراجع رسمی بیش از 7000 بشكه نفت در مدت 24 ساعت در رودخانه كرخه سرازیر شد كه 125 كیلومتر از مسیر رودخانه را آلوده به نفت كرد.
تكرار فاجعه تركیدگی لوله نفت در حوزه آبریز رودخانه كرخه بار دیگر در شرایطی به وقوع پیوست كه بنابر گزارشهای منتشره این چندمین بار است كه در طول سالهای اخیر رودخانه كشكان و سیمره شاهد مرگ و میر وسیع آبزیان ناشی از نشت نفت است. با این وجود هنوز هم چارهای اساسی برای جلوگیری از وقوع رخدادهای مشابه و ترمیم خطوط فرسوده لولههای نفت توسط وزارت نفت صورت نپذیرفته است و سازمان محیطزیست نیز هر بار با رفع مسوولیت از خود نهتنها دستگاههای خاطی را به مراجع قضایی معرفی نكرده بلكه حتی دریافت جریمه خسارات وارده را از وزارت نفت منتفی اعلام كرده است تا خللی در روابط این سازمان با وزرای كابینه دولت پیش نیاید. به نحوی كه فاطمه واعظ جوادی، رئیس سازمان محیطزیست در 20 اسفند ماه سال گذشته و در حالی كه كمتر از دو هفته از نشت شدید نفت در رودخانه كرخه میگذشت در گفتوگو با یكی از خبرگزاریها با مثبت تلقی كردن اقدامات وزارت نفت گفت: این اقدام وزارت نفت قابل تقدیر بوده و ایجاد آلودگیهای نفتی با توجه به وجود خطوط انتقال نفت خام در این منطقه امری کاملا طبیعی و بدیعی به نظر میرسد. وی همچنین خاطر نشان كرد:در رابطه با این آلودگی شکایتی از وزارت نفت نداریم و عملکرد آنها را رضایتبخش اعلام میکنیم!
اظهارات ضد و نقیض مسوولان دولتی
اما نكته قابل توجه در انتشار اخبار مربوط به تركیدگی لوله نفت در روز پنجشنبه، اظهارات ضد و نقیض مسوولان دولتی در رابطه با مهار نشت نفت بوده است. در حالی كه مدیركل محیطزیست استان لرستان تا عصر روز پنجشنبه همچنان از نشت نفت و پیشروی جریان نفت با آب رودخانه به سمت سد كرخه خبر میداد، مدیرعامل شرکت نفت مناطق مرکزی ایران نیز ساعت 11:30 روز پنجشنبه یعنی 4 ساعت بعد از وقوع حادثه در گفتوگو با مهر از مهار کامل نشت نفت در خط لوله آسیب دیده سرکان مالکوه خبر میدهد.
وی با بیان اینکه پیشبینیها حاکی از آن است که بین 100 تا 200 بشکه نفت وارد رودخانه شده است، همچنین اظهار داشت: جمع آوری نفت باقیمانده با توجه به تجربه کارکنان و تجهیزات موجود، کار سختی نیست.
این اظهارات در حالی مطرح شد كه تا ساعت 17 روز پنجشنبه مدیركل محیطزیست استان لرستان همچنان از مهار نشدن نشت نفت و مرگ و میر شدید آبزیان و پرندگان و دوزیستان منطقه خبر میدهد. كاكاوند در این باره میگوید: نفت این لوله که یک لوله 10 اینچی انتقال نفت است در حال حاضر که ساعت 17 و 5 دقیقه بعد از ظهر است همچنان در حال نشت به درون رودخانه کشکان پلدختر است. کاکاوند ادامه داد: مدیرکل سازمان محیطزیست استان لرستان یادآور شد: بنابر گزارش کارشناسان محیطزیست دهها هزار قطعه از آبزیان، دوزیستان، ماهیها و پرندگان منطقه تلف شدند.
با این وجود یک مقام مسوول در شرکت نفت مناطق مرکزی بعد از ظهر پنجشنبه با بیان اینكه نشت نفت از لوله سرکان مالکوه كاملامهار شده، گفته بود: هیچگونه آلودگی نفتی به رودخانه کشکان وارد نشده است! علیرضا نیل دراز تاکید کرده بود: با انجام اقدامات توسط گروه تعمیرات و پشتیبانی ظرف مدت کمتر از 3 ساعت نشتی نفت به طور کامل مهار شد.
اما گزارشها حاكی است ترکیدگی لوله نفت در مسیر انتقال نفت پلدختر به استان مرکزی سرانجام ساعت 20 عصر پنجشنبه مهار شد ولی جریان نفت از رودخانه كشكان به سمت كرخه همچنان در حال پیشروی است.
پاكسازی رودخانه غیر ممكن است
هرچند این بار مدیركل محیطزیست استان لرستان از طرح شكایت علیه وزارت نفت در روزهای آتی خبر داده ولی حال باید دید آیا سازمان محیطزیست در تهران اجازه طرح چنین شكایتی را به واحد ذیربط خود در استان لرستان میدهد و اگر این شكایت در مراجع قضایی مطرح شود آیا دادگاه حكم عادلانهای در این مورد صادر خواهد كرد چراكه شواهد امر نشان داده در موارد مشابه اینچنینی سازمان محیطزیست از طرح شكایت در مراجع قضایی به دلیل آنچه كه دستور دكتر محمود احمدینژاد خطاب به وزارتخانهها و سازمانهای دولتی عنوان شده تا از طرح شكایت علیه هم بپرهیزند، در بیشتر موارد از این كار امتناع كرده است.
مدیركل محیطزیست لرستان در عین حال خاطرنشان میكند: نیروهای شرکت نفت با اسفنجهای روغن گیر در منطقه مشغول پاکسازی هستند که به طور قطع با توجه به موقعیت جغرافیایی رودخانه کشکان و وضعیت مرفولوژی این رودخانه پاکسازی آن غیرممکن خواهد بود. وی میافزاید: با توجه به شدت جریان رودخانه کشکان و اینکه این رودخانه، رودخانه آرامی نیست به طور قطع پاکسازی آن بیش از 90 درصد موفق نخواهد بود.
این در حالی است كه اگر در موارد پیشین برخورد موثری با خاطیان صورت گرفته بود و اگر رعایت ملاحظات زیست محیطی در برنامههای توسعه طرحهای نفت و گاز وزارت نفت در دستور كار قرار میگرفت هرگز شاهد وقوع چنین فجایعی در سطح ملی نبودیم. فجایعی كه گاه اینقدر برای محیطزیست و حتی تامین آب شرب مردم منطقه فاجعهبار میشود كه حتی پای دادستان كل كشور را هم به موضوع باز میكند بهطوری كه در پرونده آلودگی نفتی رودخانه كرخه در اسفند ماه سال گذشته، دری نجفآبادی، دادستان كل كشور دستور پیگیری موضوع و ورود جدی دادستان منطقه را به این رخداد صادر كرد.
مطمئنا این آخرین باری نخواهد بود كه یكی از خطوط لوله نفت دچار تركیدگی میشود و تا زمانی كه ساز و كار مناسبی برای اعمال قانون و رعایت ملاحظات زیست محیطی در طرحهای در دست اجرای وزارت نفت اندیشیده نشود وقوع این قبیل فجایع همچنان ادامه خواهد یافت.
تهیه گزارش ارزیابی زیست محیطی پیش از اجرای پروژههای نفت و گاز و صرف هزینه برای كاهش مخاطرات زیست محیطی طرحهای توسعه در وزارت نفت و نظارت جدی و كارشناسانه و دلسوزانه سازمان محیطزیست به عملكرد این وزارتخانه از جمله اقداماتی است كه میتواند میزان وقوع چنین حوادثی را كاهش دهد در غیر این صورت در همچنان روی همین پاشنه خواهد چرخید و هر روز باید منتظر وقوع چنین فجایعی در گوشه و كنار كشور باشیم.
فاجعه زیستمحیطی دیگری در راه است
بد نیست در این میان به پروژه در دست اجرای انتقال گاز ترش به آغاجاری هم اشاره شود. پروژهای كه به گفته نایب رئیس انجمن مهندسی گاز ایران، هیچ توجیه زیستمحیطی ندارد و میتواند در آینده نزدیك فاجعه دیگر را رقم بزند با این حال جای شگفتی است كه بهرغم ابراز نگرانی انجمن مهندسی گاز ایران، مسوولان سازمان محیطزیست هنوز كوچكترین نگرانی از این بابت به دل راه ندادهاند!
رئیس انجمن مهندسی گاز ایران چندی قبل نسبت به بروز فاجعهای زیستمحیطی بعد از انتقال گاز ترش از عسلویه به چاههای نفت آغاجاری هشدار داده بود. دكتر علی وطنی با اشاره به پیشبینی استفاده از فازهای 6 و 7 و 8 برای انتقال گاز ترش به آغاجاری گفته بود: انتقال گاز ترش در هیچ جای جهان با این طول مسافت كه 510 كیلومتر است انجام نمیشود و گاز ترش تنها در مسیرهای كوتاه و یا در كف دریا انتقال مییابد.
این استاد دانشگاه تهران تصمیم انتقال گاز ترش به منظور تزریق به چاههای نفت آغاجاری خوزستان را براساس مطالعات علمی دارای بار منفی در عرصههای زیستی و انسانی عنوان كرده و میافزاید: حریم ایمن برای انتقال گاز ترش توسط این خط لوله بین 1500 تا 1800 متر از طرفین این خط است، یعنی 3 كیلومتر در دو طرف خط لوله هیچ جنبندهای نمیتواند حركت كند و اگر قرار است 2 میلیارد متر مكعب گاز در این خط لوله با این مسافت (510 كیلومتر) انتقال یابد، بدون تردید گاز ترش انتقال مییابد، چرا كه ظرفیت تولید این همه گاز شیرین در این مناطق وجود ندارد و باید پرسید آیا حریم 3 كیلومتری این خط لوله ایزوله شده و عبور این خط از دل شهرها و روستاهای اطراف آسیبی به مردم نمیرساند؟
این استاد دانشگاه با اشاره به سابقه 25 ساله خود در تدریس فرآیندهای گاز در دانشگاه تهران و دانشگاه شریف میگوید: درصورتی كه گاز از این لوله نشت كند منجر به كشته شدن مردم خواهد شد و این امر به از بین رفتن محیطزیست انسانی و نابود كردن طبیعت نمیارزد.
وی هرگونه حوادث ناشی از نشتی گاز از این خط لوله را حاوی گاز ترش و سمی و دارای عواقب بسیار خطرناك و فاجعه انسانی عظیمی توصیف كرد و افزود: از آنجا كه در تركیب گاز فازهای مذكور درصد بالایی گاز سولفید هیدروژن موجود است، استنشاق این گاز حتی بهمدت یك ثانیه موجب مرگ آنی تمامی موجوداتی كه در حریم این خط لوله قرار دارند، میشود.
این اظهارات در حالی از سوی وطنی اظهار میشود كه مدیركل روابط عمومی وزارت نفت با رد گفتههای وی گفت: این پروژه بزرگترین پروژه انتقال گاز در خاورمیانه است و مطرح كردن این بحثها چندان جدی نیست و مطالعات ما نشان از بروز فاجعه زیستمحیطی نمیدهد.
از سوی دیگر، حسن اصیلیان، معاون انسانی سازمان محیطزیست تنها با بیان اینكه پیشنهاد میدهیم مطالعات علمی استادان در این زمینه به سازمان محیطزیست ارائه شود، یادآور شده درصورت تایید این مستندات علمی مجریان طرح انتقال گاز را ملزم به اجرای تذكرات زیستمحیطی یا توقف طرح میكنیم!
این مقام مسوول، ارزیابی محیطزیستی و ارزیابی ریسكپذیری این طرح را قابل توجه دانسته و گفته براساس قانون تمامی خطوط لوله انتقال فرآوردهها و مواداولیه باید دارای این دو ارزیابی باشد تا اكوسیستم و مناطق چهارگانه محیطزیست و همینطور مناطق مسكونی را تحتتاثیر قرار ندهد.
آیا بهراستی این است همه وظایفی كه به حكم قانون بر عهده سازمان محیطزیست گذاشته شده است؟!
سلام آقای خدایی
وب ادبیم هک شد الان فقط مونده وب خبری یورنا.
در مورد این هم باید بگم که مسئولان بالاتر باید فکر کنند.
وطن ای هستی من
نفت از استان ما رد می شود و کوچکترین نقشی در پیشرفت ما ندارد و فقط برکاتش برای ما این حادثه هاست که هرچند وقت یک بار روی می دهد.
کاش تمامی مردم حاشیه رودخانه با تجمعی با شکوه اعتراض خودشون رو با این همه بی عدالتی و بی مسئولیتی نشان می دادند و به دادگاه مربوطه شکایات خودشون رو ارائه می کردند.