جاذبه هاي تاريخي وگردشگري ملاير

 1- وجه تسميه وپيشينه تاريخي ملاير

 درمورد وجه تسميه ملاير و اصل و ريشه آن اقوال مختلفي ازجمله موارد ذيل ذكرشده است.
 1-بعضي ازمحققين اظهار داشته اندكه نام ملاير تركيبي ازدوواژه ((مال)) و((آير)) است كه درلهجه كردي و لري واژه ((مال)) به معني خانه و واژه آير معرف ((آگر)) است كه درزبان مادي به معناي آتش بوده است وهنوزدرمناطقي ازلرستان آتش را((آگر)) مي گويندبنابراين ((مال آير)) كه درتلفظ ملايرآمده است به معناي سرزمين آتش بوده است.

 2-نظرديگراين است كه ملايرازواژه ((مل)) به معني خانه وكلمه ((آير)) به معني آرياها كه معني خانه وسرزمين آرياهاتشكيل مي دهد

 3-((مل آگر)) به معني تپه آتش ميباشدكه مادها باروشن كردن آتش بر روي تپه ها وكوههااخبارواحاديث رابه سايرمناطق مي رسانند.

 4-در زمان حمله اعراب به ايران ، هنگام عبور ازاين منطقه به آب دست نيافتندوبه همين دليل آن را(ماء لايري) آب ديده نشده خواندند.

 5-ايل زنديه ملايردرمقام خطاب به بچه ها واژه مالكان رابكارمي بندند. ايل زنديه اين لغت رادرجاي ديگربجاي مردم ملايربكاربرده اندكه به معناي مالكان ملايرويابچه ملايرناميده اند.

 

 2-تاريخچه ملاير

 ازنظرسابقه جغرافيايي تاريخ بايددانست كه اگرچه اين منطقه ازقديم بنام ملايرشناخته شده است اماشهرفعلي ملايردرسال 1224 هجري قمري بدستورفتحعلي شاه قاجارتوسط فرزند وي محمدعلي ميرزاي دولتشاه والي كرمانشاه بنا نهاده شده وشيخعلي ميرزابپاس قدرداني ازدولتشاه نام اين شهررادولت آباد ناميد و با توجه به جمعيت روبه رشددراين شهردرسال 1236 ه ج بنيان بازار و مسجد و مدرسه و حمام تازه اي نهاده شد و دو سرا براي مسافران وكاروانيان احداث گرديده است.

 

 3-وضعيت آب وهوايي واقليمي شهرستان ملاير

شهرستان ملايردرجنوب شرقي استان همدان بين طول شرقي 48 و50 دقيقه وعرض شمالي 34 و18 دقيقه واقع شده است ارتفاع اين شهر ازسطح دريا 1737 مترميباشد.

 آب وهواي شهرستان معتدل كوهستاني وگاهي سرد است. حداكثرمطلق درجه حرارت طي ميانگين سالهاي 1372 تا 1376 و 6/39 سانتيگراد وحداقل مطلق طي سالهاي يادشده 70/16 سانتيگراد بوده است متوسط بارندگي دراين شهرستان طي سالهاي 72 تا 76 mm 300 بوده است ومتوسط تعداد روزهاي يخ بندان 119 روزميباشد. بطوركلي ميزان بارش برف و باران دراين شهرستان كم وتابع بارندگي غرب كشوراست.شهرستان ملايردرمعرض سرماي كوههاي پربرف الوند وگرين نهاوند قراردارد و بسياري ازسالها محصولات اين شهرستان ازسرماي زود رس پائيز آسيب مي بيند.

 

 4-ويژگيهاي جمعيتي ومساحتي شهرستان

 شهرستان ملايربا وسعت معا 3210 كيلومتر مربع درجنوب شرقي استان همدان واقع شده است اين شهرستان بادارا بودن 3 شهر( ملاير ، سامن ، ازندريان ، جوكار ، زنگته )،4 بخش ( مركزي ، سامن ، جوكار ، زند )و 150 دهستان و220 روستاي داراي سكنه حدود سيصد و پنجاه هزار نفر رادرخودجاي داده است كه بيش از 185000 هزار نفر آن در شهر ملاير سكونت دارند. وسعت شهرستان نسبت به كل استان 47/16% وسهم جمعيتي آن نسبت به جمعيت استان 70/17% ميباشدوتراكم نسبي جمعيت دراين شهرستان 5/92 نفردركيلومترمربع است.

 

جاذبه هاي باستاني وگردشگري ملاير

شهرستان ملاير با توجه به قدمت تاريخي خود داراي جاذبه هاي گردشگري متعددي مي باشد كه از جمله مي توان موارد زير را ياد آور شد :

 

آتشكده وقلعه باستاني نوشيجان

اين تپه در 25 كيلومتري جاده ملاير- همدان بر روي صخره طبيعي مشرف برجلگه شوركات قرارگرفته وداراي ديدگاه وسيع وچشم اندازي زيباست كه بدون شك درهزاره اول ق.م بعلت سرسبزي وطراوات خاصي كه اين جلگه داشته موردتوجه اقوام ماد قرارگرفته است چيزي كه براهميت اين تپه مي افزايدمعماري آن است ، چراكه معماري خاص دوره ماد و قبل از هخامنشيان را براي ما روشن مي سازد. با توجه به شواهد وعناصر معماري كاوش شده ازاين تپه ماد ها ازآن بعنوان قلعه نظامي استفاده مي كردند.

 طبق بررسي هاي انجام شده توسط ديويداستروباخ باستان شناس انگليسي درنتيجه اين حفاريها ، سه طبقه 1 و2 و 3 براي اين تپه شناسايي شد. طبقه اول رابه مادها ازنيمه دوم قرن هشتم تانيمه اوائل قرن ششم قبل ازميلاد و طبقه دوم رابه هخامنشيان وطبقه سوم رابه ساسانيان نسبت مي دهند. بقاياي آثاري كه ازاين تپه بدست آمده دربرگيرنده معماري مادهاست كه شامل :

1- بناي قديمي جبهه غربي ( نخستين نيايشگاه )

2- تالارستون دار (آپادانا)

3- معبداصلي ( دومين نيايشگاه )

4- اتاق ها و انبارها

5- تونل

6- حصار و دژ

 اين اثر در 1346 طي شماره 736 در فهرست آثار ملي ايران ثبت گرديده است.

 

باغ سيف الدوله

يكي از قديمي ترين بوستانهاي طبيعي غرب كشور بوستان سيفيه ملاير است كه در شمال شرقي اين شهر در دامنه كوه گرمه قرار گرفته ودر مساحتي در حدود 10 هكتار بنا شده است. اين بنا در سال 1304 توسط سيف الدوله (نوه فتحليشاه ) در زمان حكومتش بر ولايت ملاير و تويسركان احداث شد. يكي از علل بوجود آمدن اين بناي قديمي بدين شرح بوده است :

در زمان قاجاريه شهرستان ملاير شهر جديدالتاسيسي بوده وفاقد امكانات رفاهي لازم بوده است.بنابراين حاج سيفدواله تصميم به احداث اين پارك تفريحي گرفت.

دليل ديگر اينكه آب وهواي گرم موجب شد كه سيف الدوله زميني خريداري و از مهندسين ايتاليايي براي احداث باغ با موافقت ناصرالدين شاه كمك گرفت ،اين پارك داراي درختان چنار كهنسال براي ايجاد سايه ،حوضچه ها و آبنما وجنگل مصنوعي بر روي تپه ها مي باشد.

اين بوستان داراي دو استخر و همچنين مسجدي است كه توسط سيف الدوله احداث شده است وساختماني كه ظاهرأ محل سكونت باني آن بوده است. از آنجايي كه مهندسين آن ايتاليايي بوده اند اين پارك به شكلهاي صليبي وبيضي ساخته شده است و آب مورد نياز آن از طريق احداث قناتي توسط مقنيان يزدي از كوههاي اطراف به محوطه پارك انتقال مي يافته است.

 

مقبره سيف الدوله

اين نوع مقبرها از نوع مقابر غير مذهبي بوده است وداراي پلان چهار ضلعي است.چهار ضلعي گنبد داراي پيشينه دوگانه است كه يك بخش آن همان آتشكده ساسانيان و يا چهار طاق است و يكي به دوره قاجاريه وحتي بعد از آن ميرسد. دراين مقبره علاوه بر قبر سيف الدوله قبراميرالمؤيد و نوه سيف الدوله وهفت قبر ديگر قرار دارد.

 

تپه سياه چقا

تپه در 25 كيلومتري ملاير واقع شده است با ارتفاعي در حدود 12 متر ،كه سفالهاي سطحي آن نشان ميدهد اين مكان باستاني متعلق به هزاره اول قمري است.

 

بازار قديمي ملاير

قدمت هسته اوليه بازار ملايربه زمان شيخ الملوك (فرزندفتحعلي شاه قاجار) ميرسدكه شامل دو راسته شمالي جنوبي وشرقي غربي ميباشد. سبك معماري آن اصيل وسنتي است وسخت تحت تاثيرالگوهاي بازار دوره صفويه وزنديه (بازاروكيل) قرارگرفته است. بازارملايربه شيوه خطي وارگانيك ساخته شده وداراي در ورودي است. بازاراصلي دردوره شيخ الملوك بناشده وافرادي چون مهرعليخان وابوالقاسم خان نوردي وميرفتاح آن راگسترش داده اند.

 

كاروانسراي ميرفتاح

به كاروانسراي حلاجها معروف است كه درغرب راسته اصلي بازارملايرتوسط دالاني با طاق ضربي به آن متصل شده وسايركاروانسراها باآجرخشت وملاط گل ساخته شده است.

 

كاوانسراي شيخ الملوكي

بنيانگذارآن شيخ الملوك بودهاست. اين كاروانسرا درشمال غربي راسته اصلي بازارتوسط شيخ الملوك ساخته شده كه قديمترين كاروانسراي بازارملايربوده ودرحال تخريب ميباشد.

 

درياچه مصنوعي ومجتمع تفريحي كوثر

اين مجموعه كه درابتداي ورودي شهرستان ملاير از سمت همدان احداث شده است شامل درياچه اي مصنوعي بمساحت تقريبي 2 هكتار است.

 

تپه پري

اثر اين تپه طبق حفاري هاي انجام شده به هزاره اول ق.م مير سد. آثار آن مربوط به قبور مي باشد وسبك تدفين در اين قبور بيانگر فرهنگ گذشته ودوره پيش از تاريخ است.

 

تالاب فصلي آقا گل

تالاب فصلي وطبيعي آقا گل در حد فاصل استان مركزي وهمدان در1 كيلومتري جنوب شرقي روستاي كرد خور (اسلام آباد) قرار دارد كه از بخش جوكار قابل دسترسي است. آب اين تالاب از حوضه رودخانه قره چاي در دشت كميجان تأ مين مي شود.

آبگيري تالاب از اواخر آذر ماه آغاز وتا ا واسط خرداد ماه پايان ميپذيرد.وسعت آن در حدود 600 هكتار ميباشد و عمق آن از 1 تا 6 متر متغير است ودر فصلهاي پر آب به 15 كيلومتر هم ميرسد ودر مسير مهاجرت پرندگان شمالي كه از روسيه ،قفقاز وشبه جزيره اسكاندينا وي جذب اين تالاب ميشود قرار دارد كه عمده آنها از اردك،غاز ،فلامينگو ، مرغ باران ،حواصيل و… هستند.

 

تپه گوراب

قلعه گوراب بنايي مرتفع در جوار روستاي گوراب (جوراب) وپنج كيلومتري جاده ملاير به اراك واقع شده است كه واجد ارزش تاريخي است ومتعلق به دوره ساسانيان ويا اشكانيان بوده است. سفالهاي كشف شده از اين تپه مويد اين مطلب است. قدمت اين دژ را ميتوان به شرح زير ذكر كرد:

1-لايه هاي زيرين تپه به ما قبل تاريخ حدود هزاره چهارم قبل از ميلاد

2-لايه هاي مياني به دوره تاريخي هزاره اول قبل از ميلاد

3-لايه هاي فوقاني مربوط به دوره اسلامي از جمله ايلخان ميباشد

با وجود ارزش تاريخي متاسفانه هيچگونه نگهداري مفيدي از اين تپه به عمل نمي آيد.

 برج سامن

اين برج در 40 كيلومتري جنوب شهرستان ملاير در روستاي بيد كرپه وسطي قراردارد. اين برج خشتي وگلي در محله چال خانقلي شهر واقع شده است وقدمت ان به حدود 700 سال قبل ميرسد. ارتفاع برج 14 متر است و 4 طبقه دارد. طبقه اول مستقيمأ بر روي صخره بنا شده است و مصا لح آن از قلوه سنگ مي باشد طبقه چهارم نيز با انواع طاقچه ، شومينه ، تيركش ،وسقف نظام يافته است و درجنگ جهاني اول در حمله روسها طبقه بالايي آن به توپ بسته شد.

 

قلعه سليمان خان بور بور

اين قلعه در روستاي اسلام آباد واقع شده و مساحت آن در حدود يك هكتار است. زمان ساخت آن مشخص نيست اما از كتيبه هاي داخل روستا قدمت آن به 1285 قمري بر مي گردد.كه مربوط به اوايل حكومت قاجار ميباشد. تعداد برجها ده عدد بوده و حدودأ فاصله برجها از يكديگر 45 مترميباشد.

در محوطه دروني حصار سه قلعه جداگانه اي وجود دارد. قلعه شمال شرقي مربوط به محمد خان زنديه و مصطفي خان بوده است. قلعه حسين خان بور بور تنها قلعه اي بوده كه با اين وسعت شناخته شده است وداراي تزئينات آجر كاري و معرق كاري است كه معماري آن به دوره قاجاريه برميگردد.

 خانه قديمي لطفعلي خان

اين عمارت قديمي از دوران قاجاريه باقي مانده و در خيابان شهيد مصطفي خميني ملاير واقع شده است اين بنا داراي سه قسمت ،اندروني، اصطبل بوده كه تنها بخش حسينه سالم مانده است. اين بنا در حدود 150 سال پيش ساخته شده است وداراي حوض خانه ، طاق نما ، دربهاي چوبي ارسي و شيشه هاي رنگي است كه در حال حاضر به موزه ملاير تبديل شده است.

 

زيستگاه حيات وحش لشگر در

اين منطقه حفاظت شده در شرق و جنوب شرقي ملاير از زيستگاهاي مهم بز كوهي ،كل ، قوچ ، وميش به شمار ميرود. مساحت منطقه در حدود 16 هزار هكتار است كه در ميان دو رشته كوه بلند واز تپه ماهورهايي موسوم به كوه سرده و آهنگران تشكيل شده وداراي چشمه هاي دائمي و فصلي متعددي ميباشد.

 

         

 

سوغات ملاير

سوغات ملاير شامل انگور ،كشمش سبزه ،شيره ،خشكبار ، بادام ،گردو ، عسل ، با سلق و … ميباشد.

  لحاظ درماني شهرستان ملاير هم اكنون داراي سه بيمارستان به نام هاي امام حسين ، غرضي و سيفيه و يك دي كلينيك به نام لقمان مي باشد. سازمان نظام پزشكي شهرستان ملاير قريب 250 عضو دارد كه در بخش هاي دولتي و خصوصي مشغول به كار هستند.

از نظر تحصيلات عالي دانشگاه دولتي ملاير ، دانشگاه آزاد ، دانشگاه پيام نور و دانشگاه علوم قرآني به آموزش دانشجو مي پردازند.

Advertisements