قلعه‌ی «مال سيدی» ايذه و سهو ميراث فرهنگي خوزستان

در  صفحه 10 شماره 2367 مورخ 17/5/88  روزنامه نور خوزستان خبري تحت عنوان (29 اثر شهرستان ايذه در فهرست آثار ملي ثبت شد)درج گرديده است. در اين خبر نام اثر (قلعه مال سيدي) با سهوي كه به احتمال قوي از ناحيه منبع خبر صورت گرفته (كاروانسراي مال سعيدي) ذكر شده كه به بهانه اين سهو و  براي تصحيح امر و اطلاع منبع خبر لازم است شرحي در معرفي اثر مذكور آورده شود . انتظار دارد سازمان ميراث فرهنگي خوزستان نيز اقدام بايسته در اين تصحيح را مبذول دارد.

وجه تسميه قلعه مال سيدي كه اينجانب به كرات از آن بازديد نموده‌ام همجواري با روستاي مال سيدي (ده سادات شاروبند) در دهستان هلايجان (هلاگون) ايذه بوده و (مال سعيدي) اشتباه است. ديگر آنكه اين مكان كاروانسرا نبوده بلكه يك قلعه دو برجي با مصالح گچ و سنگ بوده كه تمهيدات نظامي مختصري نيز  براي مواقع اضطرار در جنگ‌هاي بين الطايفه‌اي  از قبيل احداث برج‌هاي ديده‌باني با سوراخ‌هائي براي استفاده تيراندازان (تفنگ‌كش) در نظر گرفته شده.

 

ديوارها اگر چه قطور ولي در برابر يك حمله توپخانه اي چندان مقاوم بنظر نمي‌رسند. آب اين قلعه از قناتي تأمين مي‌شود كه مظهر آن در ضلع شمال غربي سر باز مي‌كند. از اين قلعه به فراخور خود  بيشتر بعنوان يك خانه اعياني استفاده مي‌شده.

 دهستان هلايجان و منطقه مال سیدی نوترگی آبله و آن حدود تا حدود دو قرن پيش در تصرف شيرالي‌ها بوده و بعد به تصرف خوانين چهارلنگ درآمده و هنوز هم باقی‌مانده چهارلنگ‌های آن دوران در روستاهای شورتنک و اشترگرد و به صورت پراکنده در روستاهای دیگر آن منطقه سکونت دارند اما به درستي مشخص نيست كه اين قلعه را شيرالي‌ها ساخته‌اند يا چهارلنگ‌ها. پس از افول ستاره بخت محمدتقي‌خان چهارلنگ  و گرفتاري او به دست منوچهر خان معتمدالدوله و ظهور حسين‌قلي خان ايلخاني و بعد نفوذ فرزندانش  به منطقه مال امير و اطراف آن ؛ به مرور پاي بستگان و اطرافيان ايشان نيز به مناطق جنوبي تر و از جمله مال امير باز شد. مرحوم حاج عبدالكريم احمد خسروي از سرداران جنگي دوره مشروطه و فاتحان تهران و شكننده حصر تبريز از محاصره قواي روس؛ كه مردي متمول و صاحب خدم و حشم بوده و به پاس جانفشاني‌هايش به درجه مير پنجي مفتخر گرديده بود و اضافه بر اين مشخصات دامادي ايل‌بيگي را هم يدك مي‌كشيد آنرا از خوانين چهارلنگ خريداري مي‌نمايد.

داستان اين واقعه را مرحومه بي‌بي حوري فرزند حاجي اينگونه برايم روايت مي‌كرد :

قشلاق احمد خسروي‌ها قبلا» شمال رود خانه كارون در منطقه انديكا بود. بيش از يك قرن پيش  سال اولي كه حاجي تغيير قشلاق داد و با خدم و حشم به منطقه مال سيدي آمد به منظور استفاده از آب قنات  در كنار قلعه چادر افكند. اين اقدام با مخالفت خان چهارلنگ مواجه شد حاجي به ناچار پانصد متر بالاتر سايه بلوطي بر سر راه (جه جه) چادر زد و براي خريد املاك مال سيدي كه از مرغوبترين املاك گرمسير مي‌باشد و قلعه آن با خان چهارلنگ وارد مذاكره شد. پس از مدتي اين معامله انجام گرفت و از آن تاريخ قلعه و املاك مال سيدي به تملك حاج عبدالكريم درآمد.

ساختمان قلعه حدود 80 سال پيش توسط آ محمدنصير فرزند ارشد حاجي مرمت شد و تا كنون نيز در تملك فرزندان حاجي و ساكن فعلي آن آ رستم كريمي كوچكترين فرزند اوست.

از قلاع ديگر حاج عبداالكريم در گرمسير بختياري يكي هم قلعه ورزرد مرغاست كه تاكنون نيز سرپاست و لازم است كه اين اثر نيز مورد توجه و ثبت سازمان ميراث فرهنگي قرار گيرد حاج عبدالكريم در ييلاق بختياري هم داراي املاك و مستغلاتي بود از جمله (دستگرد چغاخور) و روستاي (چرمينه) كه تا كنون نيز در دست اعقاب اوهستند.

Advertisements

3 دیدگاه برای «قلعه‌ی «مال سيدی» ايذه و سهو ميراث فرهنگي خوزستان»

  1. با سلام و احترام
    گزارش قلعه مال سيدي و سهو ميراث فرهنگي حتما» نويسنده و منبعي داشته ‘ نيك بود براي اداي حق نام منبع يا نويسنده را ذكر مي نموديد

  2. سلام
    آيا آثار تاريخي كه چند صد متر پايين تر از قلعه مال سيدي واقع شده اند(طاق،حمام عمومي)جزيي از كاروانسروا محسوب مي شوند يا نه؟

  3. يحيي :سلامآيا آثار تاريخي كه چند صد متر پايين تر از قلعه مال سيدي واقع شده اند(طاق،حمام عمومي)جزيي از كاروانسروا محسوب مي شوند يا نه؟

امکان ثبت دیدگاه وجود ندارد.