ايلام ، عروس زاگرس

ايلام  سيد ادريس ناصري عيلامي: استان ایلام با داشتن ۶۰۰ هزار هكتار اراضی جنگلی معادل یك سوم جنگل های غرب كشور، ۱۵ رودخانه دائمی، ۲۰ سراب، ۳ اثر ملی ثبت شده، پدیده ها و چشمه های آب گرم متعدد، هزار گونه گیاهی ۳ منطقه حفاظت شده، ۵ ذخیره گاه جنگلی و حدود ۸۰ زیستگاه حیات وحش از نظر تنوع زیستی و محیط زیست طبیعی از جایگاه ممتازی در كشور برخوردار است و به عروس زاگرس شهرت دارد

    وجود حدود ۱۱ درصد از ذخایر گاز و ۴ درصد ذخایر نفت كشور در قلمرو استان ایلام و به تبع آن طرح های متعدد اكتشاف و استخراج پالایش نفت و گاز در استان و داشتن حدود ۴۲۵ كیلومتر مرز با كشور عراق و توسعه مبادلات تجاری و خدماتی استان با كشور عراق از نظر مدیریت محیط زیست انسانی نیز از حساسیت ویژه برخوردار خواهد بود.
    استان ایلام فروزان از تمدن دیرپای سرزمین عیلام باستانی است كه حدود ۳ هزار سال قبل از میلاد پدید آمده و تا سال ۶۴۰ قبل از میلاد به حیات اجتماعی خود ادامه ودر عصر طلایی خود از شكوه و اقتدار برخوردار بوده است. در كتیبه های بابلی، عیلام را (آلام) یا (آلامتو) خوانده اند كه به قولی به معنای كوهستانی یا كشور طلوع خورشید است. عیلامی ها سرزمین خود را (حتمی) یا
    ( هتامتی) به معنی سرزمین خدا می خوانند ولی سومریان و آكدی ها این سرزمین را عیلام یعنی سرزمین بلند و مرتفع می گفتند.
    ۲ دیدگاه در رابطه تاریخ ایلام قابل توجه و مطرح است: نخست این كه استان ایلام به میان ۲ رود (بین النهرین) كه مركز تمدن های كهنی چون بابل، آكد، سومر و آشور است، همسایه بوده و آثار به دست آمده نیز بیانگر این نكته است. دیگر این كه ایلام جزیی از تمدن عیلام قدیم است كه این كشور شامل خوزستان، لرستان، پشتكوه، (ایلام امروزی) در كوه های بختیاری بوده و تاریخی حدود ۲ هزار ساله دارد. در هر حال ایلام با تاریخ و فرهنگ كهن و باستانی و مقاومت و پایداری در ۸ سال دفاع مقدس نقش انكارناپذیری در پایداری و تثبیت تمدن ایرانی و اسلامی داشته است.
    استان ایلام به دلیل داشتن تنوع شكل زمین، اقلیم و موقعیت جغرافیایی از تنوع بالای پوشش گیاهی و جانوری و از ویژگی های ۲ منطقه رویشگاهی ایران ـ تورانی و خلیج- عمانی بهره مند است. حدود هزار گونه گیاهی نزدیك به ۳۰ درصد آنها دارای ارزش دارویی و خوراكی است. در استان ایلام شناسایی و حدود ۶۰۰ هزار هكتار اراضی جنگلی معادل یك سوم سطح جنگل های غرب كشور (زاگرس) با گونه غالب بلوط ایرانی و گونه های شاخص نظیر بادام كوهی، زالزالك، ارژن، ارغوان وحشی، داغداغان در استان وجود دارد، این اراضی جنگلی همراه با اكوسیستم های آبی و خشكی متنوع دیگر، مانند ۱۵ رودخانه دائمی، آب بند های طبیعی و انسان ساخت و دشت های وسیع آورده است. تا كنون ۳۲ گونه پستانداران و ۱۸۳ گونه پرنده در استان ایلام شناسایی و گزارش شده است.
    ایلام در تمام این كره بزرگ خاكی نخستین سرزمینی است كه بشر در آن گندم وحشی را از كوهستان به دشت آورد و اهلی كرد. همان جایی است كه در شمار سرزمین های اصلی تمدن چند هزار ساله عیلام قرار می گرفت. همان دروازه ای كه در دوره ساسانی رو به بین النهرین رخ می گشود و هنوز آثار قلعه ها و استحكامات سترگ بر ستیغ كوه هایش هویداست.
    از نظر طبیعی نیز یك میلیون و ۵۰۰ هزار هكتار از مساحت استان را بكرترین مراتع و جنگل های كشور در برگرفته كه هم برای شكوفایی دامداری و هم برای رشد صنایع وابسته به جنگل نظیر استحصال سقز و تهیه خوراك دام از بلوط و هم برای رونق گردشگری امكان بزرگی است. كوه های بلند در استان و پیرامونش حوضه آبریز مناسبی را به و جود آورده اند كه اغلب آب هایش به خارج از مرز می رود كه اگر با ذخیره و سدسازی مهار شود می توان دشت های وسیع و حاصل خیز را به زیر كشت برد و در رودخانه ها و چشمه سارهای استان به پرورش انواع ماهی های رودخانه ای همت گمارد.
    ایلام از حیث منابع معدنی نیز سرزمین ثروتمندی است. منابع عظیم گچ، آهك، بیتومین، (قیر طبیعی) گوگرد، سنگ پیریت(سولفور)، كلسیت، زغال سنگ، آهن و از همه مهمتر نفت و گاز در جای جای استان كشف شده اند و صرف بهره برداری از آنها برای تضمین رفع محرومیت ایلام كافی است.
    در كنار این همه، ایلام چه از حیث طبیعی،چه از نظر وجود آثار تاریخی شگفت آور و چه به سبب تداوم شیوه های سنتی معیشت بویژه عشایری و كوچ روی در زمره بكرترین و جالب توجه ترین مناطق گردشگری كشور است. كسانی كه به این استان سفر كرده اند و مناطقی چون شیروان چرداول، ایوان غرب، دهلران، دره شهر، آبدانان، مهران و سایر بخش ها و روستاهای استان را دیده اند به خوبی می دانند كه چگونه زیبایی جنگل های شمال ایران در برابر مناظر حیرت آور این مناطق رنگ می بازد. 

    * امامزاده سید محمد عابد(ع)

در سی‏کیلومتری جنوب غربی شهر ارکواز ملکشاهی روستایی به نام گنبد وجود دارد که مرکز دهستان چمزی است این روستا در بین دو رودخانه قرار گرفته است. رودخانه گاوی که از کبیر کوه سرچشمه می‏گیرد و رودخانه تنگرضا که از منطقه پاریاب نشأت می‏گیرد.

این روستا افتخار در برداشتن مقبره‏ای دارد که به پیرمحمد یا پیرمامه مشهور است.

بنابه قول معتمدین، غلامرضاخان امیر جنگ والی لرستان و پشتکوه در سال 1304 ه.ش ساختمان قدیمی آن‏را برای اولین‏بار احداث کرده است. مصالح آن بنا، از سنگ و گچ بوده است، از شواهد و قراین به‏دست می‏آید که معماری آن بنا، دارای گنبد دوپوش و دو مناره بوده است و نمای بیرونی گنبد و مناره‏هایش باکاشی‏های اصفهانی تزیین شده بود. این بنا در سال 1362 (ه.ش) به‏صورت کلی تخریب و ازبین رفته است. «بنای فعلی بقعه در سال 1364 ه.ش احداث شده است.

    * آتشكده سیاهگل ایوان
    آتشكده سیاهگل در فاصله ۲۵ كیلومتری شهر ایوان در ساحل جنوبی رودخانه كنگیر قرار دارد. آتشكده مزبور با شكلی مربعی شكل به ابعاد ۸ در ۸ متر مربع كه با مصالح و قلوه سنگ های رودخانه ای و از ملات و گچ ساخته شده است.
    
    * امامزاده ابراهیم(ع)
    در ۴۰ كیلومتری جاده مهران ـ دهلران منطقه ای به نام «نصریان» قرار دارد. در دامنه تپه ماهورهای مرزی ایران وعراق بقعه ای ساخته شده است. امامزاده ابراهیم(ع)در نزدیكی مرز عراق قرار دارد و هیچ روستایی در نزدیكی آن واقع نشده است. اطراف بقعه را قبرستانی احاطه كرده است كه بیشترین قبرهایش به سادات منطقه اختصاص دارد.
    
    * امامزاده سید عبدالله(ع)
    در ۶ كیلومتری جنوب شرقی شهر ایوان و در دامنه كوه های «شیره زول» بقعه ای به چشم می خورد. این بقعه سیدعبدالله نام دارد. در دامنه كوه و اطراف بقعه دره ای زیبا و چشمه پر آبی قرار گرفته است كه بر جذابیت بقعه افزوده است.
    
    * امامزاده علی صالح(ع)
    در ۲۵ كیلومتری جاده ایلام – مهران و بر روی تپه ای ملایم بقعه ای نظر هر مسافری را به خود جلب می كند. این بقعه خاص علی، یا علی صالح نام دارد. خادمان بقعه در گذشته از یك طایفه معین به نام باوه بوده اند اما به تدریج تعداد ساكنان آنجا زیاد شده و اكنون شهری به نام صالح آباد در اطراف زیارتگاه قرار دارد. بنای قدیمی آن در زمان قاجار ساخته شده است.
    
    * بقعه حاجی حاضر (ع )
    بقعه «حاجی حاضر»(ع) در مسیر جاده ایوان – كرمانشاه درضلع جنوبی روستای حاجی حاضر و ۲ كیلومتری شهر ایوان واقع شده است.
    به گفته خادم بقعه ساختمان جدید در سال ۱۳۷۵ ساخته شد كه با شكل ساده و سقف گنبدی و ضریح آهنی است. بسیاری از اهالی منطقه معتقدند كه حاجی حاضر نماینده امام رضا علیه السلام و از نوادگان امام موسی كاظم (ع) است كه در این محل به شهادت رسیده. به گفته اهالی بومی منطقه شجره نامه حاجی حاضر(ع) در كشور عراق در شهر كاظمین وجود دارد. كرامت و معجزات آشكار حاجی حاضر(ع) در میان اهالی منطقه دارای احترام خاص بوده و در بیشتر ایام سال بقعه پذیرای زائران زیادی است.
    * پشت قلعه آبدانان
    در ۵ كیلومتری جنوب شهرستان آبدانان در میان روستای پشت قلعه و بر بلندی تپه ای كه رودخانه دویرج از پای آن می گذرد، آثار دژی به چشم می خورد كه قدمت آن با توجه به مصالح بكار رفته در آن «سنگ وگچ» به دوران ساسانی می رسد. دژ بیشتر جنبه نظامی را داشته است.
    
    * پل گاومیشان
    پل زیبای گاومیشان بر روی رودخانه سیمره پس از تلاقی با رودخانه كشكان ساخته شده است. «سراورل استین» نام اولیه این پل را گاماسا می نویسد. گاماسا از ۲ كلمه گا به معنی گاو و ماس به معنی ماهی تشكیل شده است. گاومیش، یا گاو میشو نام های دیگر این پل هستند. بقایای این پل مربوط به دوران ساسانی است. قوس های جناقی آجری و سایر تعمیرات سنگی نمای فعلی پل، نشانگر مرمت آن در دوره های بعدی و بخصوص در دوره اتابكان لركوچك است. این پل از ۵ چشمه بزرگ تشكیل شده بود كه اكنون فقط یك چشمه سالم از آن باقی مانده است. «سرهنری راولینسون» در سفرنامه خود می نویسد؛ پلی كه هم اكنون روی سیمره ( دره شهر فعلی) قرار دارد یكی از بهترین پل های ایران است و آن را حسین خان بزرگ والی معروف ایلام و لرستان به سال ۱۰۰۸ هـ . ق تعمیر كرده و طول آن ۱۶۸ گام است. به اعتقاد مورخ ها این پل در سال ۳۳۴هـ.ق بر اثر زلزله از بین رفته است. جدا شدن این پل از هم و پراكندگی آن شاید دلیلی بر وقوع زلزله باشد. این پل با شماره ۲۲۲۲ از سوی میراث فرهنگی استان ایلام به ثبت آثار ملی رسیده است.
    
    * تنگ بهرام چوبینه
    در دره تنگ چوبینه، در فاصله ۱۴ كیلومتری جنوب شرقی دره شهر، بقایایی از بناهای قلوه سنگی و ملات گچ دوران ساسانی دیده می شود كه با مصالح معماری موجود در محل كاملاً مرتبط هستند؛ هنوز هم قسمت هایی از دیواركشی روی ارتفاعات شمالی و جانبی تنگه به تبع وضع طبیعی كوه های اطراف، با همان شیوه معماری و مصالح انجام می شود و بدین وسیله دهانه تنگه، كاملاً مسدود و مهار شده است. در سینه كش ارتفاعات شرقی و دقیقاً در دامنه فرو رفتگی كوه، چشمه آبی، درون صخره ها جریان دارد كه سطوح جانبی مسیر آن در گذشته حجاری شده اند. آثار دست ساز درون این صخره ها و سد موجود در دهانه آن، با منظره طبیعی تنگه، چشم اندازی دل انگیز و دلنشین ایجاد كرده است.
    
    * چشمه قیر
    این چشمه در فاصله ۷ كیلومتری شهرستان دهلران واقع شده ویكی از پدیده های نادرطبیعی در استان ایلام است. این پدیده شامل ۳ چشمه اصلی بوده كه آب گرم همراه با قیر در آن جاری است و پس از به هم آمیختن به صورت حوضچه طبیعی سیاه رنگی با دبی ۴-۲ لیتر در ثانیه متجلی شده و از طریق یك راه خروجی از حوضچه جدا شده و آب گوگرد دار با قیر در آن جریان می یابد.
    
    *دریاچه دوقلوی سیاه گاوآبدانان(نادرترین پدیده طبیعی كشور)
    فراخ پای كوه كهنسال و دیرزی كبیركوه، آنجا كه دشت وسیع مورموری دامن می گسترد، دریاچه شگفت انگیز و دیدنی دوقلوی سیاه گاو با عمری هزاران ساله شكل گرفته است. رودخانه سیاه گاو پس از عبور از میان صخره و دره ارتفاع های كبیركوه در ۴۵ كیلومتری جنوب شرقی شهر آبدانان به ۲ دریاچه تبدیل می شود كه دریاچه نخست با اختلاف سطح اندك در بالادست دریاچه دوم قرار گرفته است. این ۲ دریاچه دایره وار، هر كدام با شعاع ۳۰ متر مربع، حدود ۳ متر ژرفا دارند و با یك جوی آب طبیعی به عرض یك و طول ۸ متر به هم متصل هستند. دریاچه دوقلوی سیاه گاو یكی از نادرترین پدیده های طبیعی كشور است و جاده دسترسی به این پدیده به طول ۹ كیلومتر است.در صورت سرمایه گذاری روی این اثر طبیعی، دریاچه سیاه گاو می تواند یكی از جاذبه های گردشگری استان باشد. دریاچه دوقلوی سیاه گاو در حدود ۱۵ كیلومتری شهر ۵۵ هزار نفری آبدانان از توابع استان ایلام واقع شده است.
    
    * سنگ نوشته قوچعلی
    ابتدای تنگه قوچعلی در محله سبزی آباد به ابعاد ۱۲۰ در ۶۰ سانتی متر واقع شده است كه شامل ۸ سطر بوده و تاریخ ساختن قلعه حسین آباد و قلعه حسینیه و حفر نهر امیرآباد در سال ۱۳۰۵ در عهد دولت ناصرالدین شاه و به دستور حسین قلی خان والی است كه بر دیواره سنگی در بلندی۲۰ متری مشاهده می شود و قطعه سنگ نوشته دیگری نیز در گودالی روبروی پارك آبشار با همین متن كه با خط نستعلیق حك شده وجود دارد.
    
    *امامزاده سید حسن (ع) مهران
    در جنوب شرقی شهر مهران و در كنار رودخانه بزرگ «گاوی» بقعه ای قرار دارد كه به امامزاده سید حسن(ع) مشهور است. اطراف بقعه را دشت های هموار و زمین های حاصلخیز فرا گرفته است. روستاهای قدیمی كنار امامزاده «باوه» و «ملخطاوی» بودند كه اكنون از سكنه خالی و ویران شده اند.
    
    * غار خفاش
    این غاردر دامنه ارتفاعات سیاه كوه در شمال شرقی دهلران قرار گرفته است. طول آن حدود ۱۵۵ متر است كه جمعیتی از خفاش های حشره خوار به تعداد حدود ۲۰ هزار در آن زندگی می كنند.
    
    * غار زینه گان (غار بهشت)
    غار شگفت انگیز زینه گان در ۵ كیلومتری جنوب شرقی صالح آباد و در فاصله ۵۲ كیلومتری شهر ایلام قرار دارد. این غار روباز كه بیش از یك كیلومتر طول دارد دارای آب فراوان، دهلیزهای آب گیر، قندیل های متعدد و آبچك های طبیعی و بسیار جالب است. این غار یكی از جاذبه های مهم گردشگران استان ایلام است.
    
    * غار طلسم
    این غار در ضلع شرقی دهستان سراب در ارتفاعات درون دریژ و در بالای كوه مانشت، قرار دارد. این غار از سوی هیأت كوهنوردی استان ایلام و با همكاری امور سیاحتی فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال ۱۳۶۹ به طور كامل شناسایی شد. به علت شرایط خاص منطقه و كوهستانی بودن آن و با توجه به وجود لاشه های متعدد حیوانات در داخل غار، این محل زیستگاه مناسبی برای حیوانات درنده است.
    
    * قلعه پوراشرف
    در ۶ كیلومتری ضلع جنوب شرقی دره شهر در روستای شیخ مكان قرار دارد و در سال ۱۳۳۰ ساخته شده است. قلعه، ۳ طبقه با زیر زمین و ۵ برج دیدنی دارد. نمای بیرونی قلعه با ملاتی از گچ و خاك و نمای داخلی اتاق ها گچ اندود شده است. بیشتر مصالح به كار رفته در اسكلت بنا قلوه سنگ است و در مواردی از آجر جهت تزیین سردر و ورودی استفاده شده است.
    
    * قلعه هزار در
    این قلعه در شرق شهرستان دره شهر به چشم می خورد و قدمتش به دوران ساسانی می رسد. نمای اصلی این آثار تاق های هلالی شكل است و با توجه به ساختار معماری آثار احتمالاً قلعه محل نظامی بوده است.
    
    * قلعه والی
    این بنا در سال ۱۳۲۶ ه. ق به دستور غلامرضا خان والی «ابو قداره» روی تپه ای تاریخی به نام چقا میرگ شكل گرفت. ساختمان قلعه مزبور در زمینی به مساحت ۶۴۸۷‎/۱۷ متر ساخت شده است. قلعه با نمایی تقریباً ذوزنقه ای ۱۴۶۶‎/۰۱ مترمربع زیر بنا دارد. قلعه دارای ۶ زیر زمین است. با توجه به وجود شومینه و معماری خاص زیر زمین ها احتمالاً از آن به عنوان محل استراحت در بهار و تابستان و گاه نیز به عنوان زندان و شكنجه گاه استفاده می شده است. اتاق شاه نشین دارای پنجره بزرگ چوبی، گچبری های منحصربه فرد با نقوش گل وگیاه و نیز حوض سنگی كوچك است.
    
    * كوه قلاقیران
    كوه قلاقیران در ۳ كیلومتری شهر ایلام قرار گرفته و مناظر و طبیعت اطراف آن دارای زیبایی های كم نظیر از جمله تفرجگاه های ششدار و منجل است كه اطراف كوه ها را احاطه كرده و دارای منظره زیبایی است؛ این كوه به عنوان نماد شهر ایلام معروف است.
    
    * شهرستان شیروان چرداول
    آثار شهر سراب كلان (شهر تاریخی سیروان)، آثار قلعه تاریخی و آتشكده سام در ارتفاعات روستای چم بور چرداول، تل توبره ریز، تعداد ۱۶۰ تپه و آثار تمدن باستانی در بخش هلیلان و… از جمله مكان های دیدنی و تاریخی این منطقه است.
    
    * شهرستان مهران
    سنگ نوشته والیان در منطقه تخت خان صالح آباد، سنگ نوشته دوران آشوری كه شامل خطوط میخی و نقش سرباز آشوری با كلاهخود، ۴ طاقی آتشكده و كوشك قینفر مربوط به دوران ساسانی در ارتفاعات كوه پشمین ملكشاهی و قلعه زمستانی والی در كنار رودخانه كنجانچم، از جمله مكان های دیدنی این شهرستان است.
    
    * شهرستان ایوان
    آثار باستانی آتشكده سه پا در زرنه ایوان،آثار طاق شیرین و فرهاد در زرنه ایوان، آثار تپه زرنه مربوط به دوران تاریخی، گردشگاه ییلاقی خوران و درختان كهنسال در كنار روستای خوران، ازجمله جاذبه های گردشگری شهرستان ایوان است.
    
    * شهرستان دره شهر
    آثار خرابه های شهر سمره نخستین شهر دوران ساسانی، آسیاب آبی و قلعه شیخ ماخو در روستای شیخ مكان، تنگ زیبا و تاریخی ـ طبیعی بهرام چوبینه درمسیر دره شهر به پل دختر، تپه باستانی تیغن دركنار دره شهر، آثار قلاع تاریخی در منطقه ییلاقی كلم بدره و آثار پل تاریخی گاومیشان مربوط به دوران ساسانی از جمله مناطق گردشگری این شهرستان است.
    
    * شهرستان آبدانان
    دریاچه دوگانه سیاه گاو آبدانان، سراب باغ آبدانان، غار طبیعی مژاره، مناظر طبیعی سراب آبدانان، مناظر طبیعی كوه اناران و مناظر طبیعی كبیر كوه از جمله جاذبه های گردشگری و زیارتی این شهرستان است.

وبلاگ كوه  پشمين:  http://pashmin.mihanblog.com/

Advertisements

1 دیدگاه برای «ايلام ، عروس زاگرس»

امکان ثبت دیدگاه وجود ندارد.