تخریب و نابودی نگاره‌های باستانی غار دوشه در لرستان

غار دوشه لرستانغار دوشه یکی از نمونه‌های ممتاز و کم‌نظیر از نظر تعداد و تنوع نگاره‌ها باستانی بود و بیشتر نقاشی‌های آن به دورهٔ میان‌سنگی (مزولیت/ زارزی) تا عصر آهن تعلق داشت. یعنی فاصله‌ای زمانی میان ۱۵.۰۰۰ سال تا ۳.۰۰۰ سال پیش. اکنون نگاره‌های غار دوشه- که تاریخ‌نمای مصوری از زندگی پیشینیان و باورها و آرزوهای آنان بودند- برای همیشه از بین رفت و به سرنوشت غم‌انگیز بسیاری از دیگر یادمان‌های باستانی ایران پیوست.

منبع: پژوهشهاي ايراني

آقای حسن افشاری- پژوهشگر تاریخ نقاشی ایران- که به پیشنهاد نگارنده برای مطالعات میدانی پیرامون نگاره‌های پیش‌تاریخی غار دوشه به دره رود کشکان در شمال شرقی کوهدشت لرستان سفر کرده بود، با اخباری غم‌انگیز و دردآور و حیرت‌انگیز از سفر بازگشت. بنا به اخبار و عکس‌های آقای افشاری، تمامی بیش از یکصد نگاره باستانی غار دوشه تخریب شده و نابود گشته‌اند.

اگر طول مدت زندگی انسان بر روی زمین را یک سال فرض کنیم، انسان ۳۶۴ روز آنرا در غارها زندگی کرده و تنها یک روز پایانی آنرا از غار بیرون آمده است. به همین خاطر، غارها و بازمانده‌های زندگی بشری که در آنها بجای مانده است؛ منبع بسیار مهمی برای مطالعه و بررسی سرگذشت زندگی بشری دارد. یکی از بازمانده‌ها و یادمان‌های مهمی که تقریباً در تمامی غارهای استقراری دیده می‌شود، نگارکندهای و نگاره‌هایی است که بازتاب باورها و اعتقادات انسان دوران سنگ و بازگوکنندهٔ آرزوها و رنج‌های اوست.

نگاره های غار دوشه لرستان، پس از تخریب

نگاره‌های غار دوشه در لرستان، پس از تخریب، عکس از آقای حسن افشاری

چنین غارهایی در سراسر جهان دیده می‌شوند و برای نمونه می‌توان از غارهای لاسکو (وب‌سایت رسمی غار لاسکو) و موسیه در فرانسه و غار آلتامیرا در اسپانیا (وب‌سایت رسمی غار آلتامیرا) یاد کرد. اگر این غارها با برنامه‌ریزی سنجیدهٔ متولیان آنها تبدیل به یکی از مهمترین و مشهورترین مقصدهای توریسم فرهنگی در جهان شده‌اند، غارهای باستانی ایران که صدها هزار سال سکونتگاه نیاکان مردمان این سرزمین بوده است؛ تبدیل به مزبله‌هایی ویران و فراموش‌شده گشته‌اند.

بیشترین پراکندگی غارهای استقراری در ایران در استان لرستان و دامنه‌ها و دره‌های مشرف به رودهای خرم‌آباد، سیمره و کشکان دیده می‌شود. غارهایی همچون: دوشه، همیان، پاسنگر، کنجی، قمری و میرملاس. آثار و نگاره‌های این غارها ده‌ها سال است که توجه باستان‌شناسان و انسان‌شناسان را به خود جلب کرده و تاکنون گزارش‌های فراوانی پیرامون آنها منتشر شده است. گزارش‌هایی که بسیار به ندرت به زبان فارسی ترجمه شده و در ایران منتشر شده‌اند.

در این میان، غار دوشه یکی از نمونه‌های ممتاز و کم‌نظیر از نظر تعداد و تنوع نگاره‌ها باستانی بود و بیشتر نقاشی‌های آن به دورهٔ میان‌سنگی (مزولیت/ زارزی) تا عصر آهن تعلق داشت. یعنی فاصله‌ای زمانی میان ۱۵.۰۰۰ سال تا ۳.۰۰۰ سال پیش.

نقاشی های غار دوشه در لرستان، پیش از تخریب، عکس از آقای علیرضا فرزین

بخشی از نقاشی‌های غار دوشه در لرستان، پیش از تخریب، عکس از آقای علیرضا فرزین

اکنون نگاره‌های غار دوشه- که تاریخ‌نمای مصوری از زندگی پیشینیان و باورها و آرزوهای آنان بودند- برای همیشه از بین رفت و به سرنوشت غم‌انگیز بسیاری از دیگر یادمان‌های باستانی ایران پیوست. به سرنوشت کتیبه فارسی باستان جزیره خارک، سنگ‌افراشته‌های ایلان داغی در مشکین شهر، چارتاقی نیاسر، کتیبه آرامی داریوش بزرگ در نقش رستم، نگارکندهای کفترلی، نیایشگاه بی‌بی در کوهستان‌های شرق نراق، و بسیاری نمونه‌های دیگر.

نگارنده اطلاع ندارد که مسئولان محلی تا چه اندازه از این رویداد آگاهی دارند و یا در آن دخیل بوده‌اند؛ اما امیدوار و منتظر است تا اخباری را از سوی آنان نیز بشنود و احیاناً به سکوت یا توجیه روی نیاورند.

رضا مرادی غیاث آبادی

همچنین بنگرید به مصاحبه خانم لیدا پرچمی، بخش فارسی رادیو بین‌المللی فرانسه: تخریب نگاره‌های دوران غارنشینی

دیدگاهها

  1.    محمود دهقانی » شنبه ۱۴ شهریور ۱۳۸۸ – ۰۸:۲۹

وقتی در دوران قاراشمیش سلطنت شاه حسین صفوی و زاهد بازی این پادشاه، که در حرمسرا بزرگ شده بود و بعد دورش را علمای دینی احاطه کردند، او چند دستور داد. اولی این بود که مردم اصفهان کفتر بازی را کنار بگذارند. دوم در و دروازه ی تمامی میکده های اصفهان را بست. مادرش که شاه حسین را در آغوش خود پرورانده بود بشدت شراب می خورد. روزی که نگهبانان دربار جلو هم میهن گرانقدر ارمنی ای که قرابه و کوزه های شراب مادر شاه را از جلفا می آورد به دستور شاه گرفتند مادر شاه از کوره در رفت و گفت: اگر نگذاری شراب روزانه من به کاخ بیاید تو را از فرزندی عاق می کنم. شاه سلطان حسین با آنکه دستور شکستن شش هزار شیشه ی شراب شیراز را داده بود ولی زیر جلکی از ورود شراب برای مادر خود چشم پوشی کرد. مادرش او را در آغوش گرفته بود و گفته بود پسرم هر چقدر عرصه را بر ملت تنگ کنی و کوزه و شیشه شراب بشکنی همه و همه باعث سست شدن پایه های تخت و تاجت می شود. و دیدیم که با خوش خیالی و زاهد بازی سلطان حسین صفوی، محمود افغان چطور به اصفهان یورش برد . “یوداش تادئوش کروشینسکی” شرح تلخی از آن روزگار تلخ تر از ذقنبوط داده است. تخریب سنگ نگاره و نگاره های لرستان و دیگر جاها ، من را یاد محمود افغان انداخت که پس از تسخیر پایتخت اولین دستورش این شد که بر تصاویر زنان نیمه عریان نقاشی کاخ های چهلستون و هشت بهشت و عالیقاپوی اصفهان خراش بزنند و آنها را محو کنند. ولی خودش دستور داد تا زیبارویان شهر را برایش به کاخ بیاورند. سربازانش هم دست کمی از خود او نداشتند در قزوین همین کار را کردند که ” واژه “لوطی” به معنی مردانگی شناسنامه عوض کرد چونکه به در خواست کننده گان به فرماندهی یک لوطی قزوینی به سربازان محمود هجوم برده شد و آنها فرار را بر قرار ترجیح دادند. تخریب نقاشی‌های غار دوشه در لرستان، نا خود آگاه من را به یاد سقوط تلخ اصفهان و کاری که محمود افغان با نقاشی های کاخ های اصفهان کرد انداخت. آن روز مباد.

  1.    ناشناس » یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۳۸۸ – ۰۵:۵۹

خداییش گریه ام گرفت . بشکنه دستش که آثار پدرانمونو . اجداد صلح طلب و بزرگوارمونو از بین برد . خدا زخمه به قلب سیاهش بزنه .

  1.    محمد » یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۳۸۸ – ۰۶:۱۳

سلام. سالهاست که با برش تندیسهای سنگی آشنایی دارم. عکس فوق شبیه بریدگی با دستگاه و سرقت اموال ملی است!! انگار یک لایه ی چند سانتی به روشی حرفه ای جدا شده!؟ ممکن است موارد مشابهی در آینده با دیگر نقاشی های بدوی دیده شود. بزرگواری کنید و انتشار دهید. با سپاس

  1.    ساناز » یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۳۸۸ – ۱۱:۱۹

من واقعا نمی فهمم! آخه چرا یکی نیست جواب بده؟ هر کی هر بلایی دلش میخواد داره سر فرهنگ و تاریخ و هنر این مملکت میاره اما همه ساکت نشستن و هیچ اعتراضی نمیکنن؟؟؟ 

Advertisements

4 دیدگاه برای «تخریب و نابودی نگاره‌های باستانی غار دوشه در لرستان»

  1. ضمن اظهار تاسف وتاثر فراوان از اين ضايعه عظيم فرهنگي وملي ، اميد است شاهد تكرار اينچنين حوادث تلخ و درد ناكي در هيچيك از نقاط كشورمان وديگر نقاط جهان نباشيم.

  2. به هرحال اولویت اول دولت مافلسطین ولبنان وونزویلاست نه فرهنگ وتارلیخ ایران ولرستان اینهانسل بی هویتی میخواهندکه وقتی به گذشته مینگردچیزی نداشته باشدوراحت دردام عرب بیفتد

امکان ثبت دیدگاه وجود ندارد.