طرح كشت طلاي سرخ در لرستان

كريم خادمي؛ عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان (مجری این طرح): علاقه و دلبستگي‌هاي ايرانيان به گل و گياه و به طور كلي رستني‌ها و از آن جمله زعفران پيشينه‌اي فراتر از تاريخ مدون و مكتوب دارد. لطافت، صفا و زيبايي گل و گياه اثري ژرف و گسترده در انديشه و فرهنگ و هنر و ادب ايراني داشته است. به همين لحاظ نه تنها در كشاورزي بلكه در انديشه و فرهنگ ايران و مخصوصاً در شعر و ادب پارسي جايگاهي والا پيدا كرده است. تعداد زياد فارغ التحصيلان كشاورزي در رشته هاي زراعت و گياهان دارويي در استان و وجود امكانات آب و زمين فراوان ضرورت كشت و گرايش به سمت     محصولات اقتصادي و دارويي را طلب مي نمايد . همچنين در بسياري از مناطق طبيعي استان ، زعفران به صورت خود رو و وحشي رويش دارد ، كه اين مهم دلالت بر امكان كشت اين محصول دارد .   

—————————————————————————

    مقدمه

   علاقه و دلبستگي‌هاي ايرانيان به گل و گياه و به طور كلي رستني‌ها و از آن جمله زعفران پيشينه‌اي فراتر از تاريخ مدون و مكتوب دارد.

   لطافت، صفا و زيبايي گل و گياه اثري ژرف و گسترده در انديشه و فرهنگ و هنر و ادب ايراني داشته است. به همين لحاظ نه تنها در كشاورزي بلكه در انديشه و فرهنگ ايران و مخصوصاً در شعر و ادب پارسي جايگاهي والا پيدا كرده است.  

   طرح مسئله:

   تعداد زياد فارغ التحصيلان كشاورزي در رشته هاي زراعت و گياهان دارويي در استان و وجود امكانات آب و زمين فراوان ضرورت كشت و گرايش به سمت محصولات اقتصادي و دارويي را طلب مي نمايد . همچنين در بسياري از مناطق طبيعي استان ، زعفران به صورت خود رو و وحشي رويش دارد ، كه اين مهم دلالت بر امكان كشت اين محصول دارد .

   در صورتي كه موارد به زراعي مربوط به كشت و همچنين بررسي هاي كمي و كيفي محصول صورت گيردو جهت خريد پياز آن برنامه ريزي صورت پذيرد، مي توان اميد وار بود كه گام مهمي در جهت اشتغال فارغ التحصيلان برداشته شود. 

   طرح هدف

  • زير كشت بردن بسياري از اراضي كشاورزي كه مشكل تامين آب در تابستان دارند ، اما امكان تامين آب در پاييز و بهار را دارند، فراهم مي شود.
  • كشت تلفيقي زعفران و باغ و حركت به سمت كشاورزي پايدار
  • از نظر اجتماعي بدليل عدم نياز به آب در فصل گرم ، از بسياري جدال هاي محلي جلوگيري مي شود .
  • امكان صادرات اين محصول در استان نيز فراهم مي شود و ارز آوري قابل توجهي خواهد داشت .
  • امكان ايجاد شغل جهت فارغ التحصيلان كشاورزي فراهم مي شود .
  • افزايش درآمد بهرهبرداران كشاورزي

 
 

   طرح فرضيه

   با توجه به موارد ذيل در صورت تامين اعتبار جهت خريد پياز زعفران و ارائه تسهيلات امكان توسعه كشت ،ايجاد اشتغال ، افزايش درآمد و بهره برداري مناسب از آب و زمين فراهم مي شود.

  1. امكان كشت زعفران در مناطق سرد سير ، معتدل و گرمسير استان وجود دارد .
  2. ميزان توليد در هكتار زعفران در استان لرستان از متوسط كشوري بالا تر است .
  3. از نظر كيفيت ، زعفران توليدي كيفيتي در حد استاندارد دارد .

 

   سابقه كشت در لرستان

   نخستين كتابي كه  از بروجرد نام برده مالك‌الممالك اصطخري است كه در آن آمده است بروجرد يا وروگرد شهري است پر نعمت، ميوه‌هايش به جاهاي ديگر صادر مي‌شود ، طولش نيم فرسخ و زعفران خيز است. در كتاب صوره لارض نيز آمده است كه در اين شهر زعفران بسيار به دست مي‌آيد .

   ساختار گياهي

   زعفران با نام علمي ( .Crocus Sativa L ) از خانواده زنبقيان (Iridaceous) گياهي علفي، چند ساله، بدون ساقه و پيازدار است. پياز زعفران از نوع توپر و تقريبا كروي شكل با قطر 3 تا 5 سانتي متر و پوششي قهوه اي رنگ مي باشد كه در زير خاك قرار مي گيرد. هر پياز 6تا 9 برگ باريك، نظير برگ علفهاي چمني توليد مي نمايد.  

   كاشت زعفران

   زعفران از جمله گياهاني است كه توليد بذر نمي كند و بنابراين ازدياد آن از طريق پياز (كُرم) صورت مي گيرد. پس از كاشت اوليه مدت 7 – 10 سال متوالي محصول مي دهد، مرحله كاشت منحصراً در سال اول انجام مي گيرد و طي سال هاي بعد تنها عمليات مربوط به مراحل داشت و برداشت زعفران اجرا مي شود.

   زمان كاشت 

   پياز زعفران را از موقع خزان بوته زعفران (اوايل خرداد) تا اواسط مهر مي توان كشت نمود،اما بهتر هست در اواسط تابستان كه هوا و زمين بسيار گرم و درصد رطوبت نسبي هوا فوق العاده كم است و ممكن است پيازها آسيب ببينند، كشت نشود. بهترين زمان انتقال و كشت بنه زعفران در خرداد ماه توصيه مي ‌شود. در اين حالت تعداد گل در مترمربع به 40 تا 50 مي ‌رسد اما در كشت اواخر تابستان تعداد گل در مترمربع به 20-10 گل كاهش مي‌يابد.

   نوع و مقدار پياز

   اگر متوسط وزن هر پياز 5 گرم در نظر گرفته شود وفواصل چاله ها در روي رديف 15 سانتي متر و بين رديفها 25 سانتي متر باشد ،در كشت 3 پياز در هر چاله(كشت متوسط) مقدار 80 پياز در متر مربع يا 400 گرم در متر مربع پياز مورد نياز مي باشد. و اگر 5 پيازدر هر چاله كاشته شود در هر متر مربع 133 پياز يا 666 گرم پياز مورد نياز مي باشد.

   عمق كاشت

    عمق كاشت پياز زعفران بايد طوري باشد تا پيازها از سرماي زمستان و گرماي تابستان محفوظ باشند، يعني حدود 15 تا 20 سانتيمتر خاك روي آنها باشد.

   آبياري  

   بسته به وضعيت آب و هوايي منطقه از اواسط مهر تا دهه اول آبانماه آبياري زعفران شروع مي شود. نتايج تحقيقات در استان نشان داده است كه كشت زعفران به صورت ديم هم امكان پذير مي باشد.

   برداشت :

   گل زعفران معمولاً در اواسط پاييز برداشت مي شود .عمليات برداشت گل در يك مزرعه حدود 20 روز به طول مي انجامد.

   عمر مزرعه زعفران

   عمر مزرعه زعفران بطور متوسط 7 سال مي باشد 

   زمان برداشت 

   برداشت گل بهتر است در ساعات اوليه بامداد انجام شود چرا كه در اين زمان دماي هوا پايين است و گل ها هنوز باز نشده اند و در اين صورت، احتمال صدمه مكانيكي به گل و آلودگي هاي ثانويه در حين جابه جايي كاهش خواهد يافت. همچنين در اين حالت كيفيت محصول افزايش خواهد يافت. .  
 

   عملكرد زعفران

   ميانگين عملكرد زعفران 11 ساله يك مزرعه زعفران كه كود حيواني داده شده عمليات زراعي مطلوب صورت گرفته است 5/13 كيلوگرم زعفران خشك در سال گزارش شده است كه در برخي از سالها حدود 20 كيلوگرم در هكتار عملكرد داشته است .

   ميزان توليد :

   ميزان توليد علوفه زعفران بين 600-1500 كيلوگرم علوفه خشك در هكتار مي‌باشد.  

   عملكرد پياز زعفران

   بعد از 7 سال مي توان مقدار 20 تن پياز توليد نمود.  

   بررسي نتايج آزمون كيفيت

   كيفيت زعفران با سه ويژگي كروسين ،پيكر كروسين وسافرانال كه به ترتيب بيانگر رنگ ،طعم و عطر مي باشد سنجيده مي شوند.در اين آزمايش ميزان كروسين 277.27 محاسبه شده است كه در مقايسه با نتايج زعفرانهاي رشته اي درجه 1،2،3 و ممتاز به ترتيب با مقدار150 ،180 ،200 و 220 برتر بوده است .

   همچنين پيكر كروسين زعفران لرستان 100.23محاسبه گرديد كه كه در مقايسه با نتايج زعفرانهاي رشته اي درجه 1،2،3 وممتاز به ترتيب با مقدار70 ،70 ،80 و 85 برتر بوده است .

   ميزان سافرانال آن نيز 33.13 بدست آمد كه در مقايسه با مقدار سافرانال استاندارد كه بين 22-55 مي باشد از متوسط بيشتر مي باشد.

   

   ارزش غذايي علوفه زعفران در مقايسه با كاه گياه گندم و جو  

   پروتيين زعفران

   از مزارع گندم و جو در سطح استان لرستان نمونه هاي مختلفي جمع آوري گرديد . و در آزمايشگاه مورد تجزيه و آناليز قرار گرفتند . همچنين از مزارع زير كشت زعفران نمونه هاي تصادفي انتخاب و مشابه گندم و جو مورد تجزيه قرار گرفتند و در نهايت نتايج تجزيه و تحليل نشان داد كه متوسط ميزان پروتيين خام علوفه زعفران 37/7 درصد و كاه گندم 68/2 و جو 25/3 درصد محاسبه گرديد.

   نقش كشت زعفران  در تغذيه  زنبور ها 

   استان لرستان از قديم الايام يكي از مراكز پرورش زنبور عسل بود است . زعفران گياهي است كه برخلاف اكثر نباتات ، كه فصل گل دهي آنها در بهار مي باشد ، در پاييز به گل مي رود . در پاييز ، با مشكل جدي در تأمين غذاي زنبور ها خصوصاً در مناطق سرد سير مواجه هستيم .گل دهي زعفران تابع حرارت محيط و اولين دور آبياري مي باشد . بنابراين مي توان با تغيير زمان آبياري ، گل دهي زعفران را نيز تغيير داد . طول دوره ي گل دهي زعفران 20-15 روز طول مي كشد .

   بنابراين به اين طريق مي توان حداقل به مدت 40-30 روز مزارع پر از گل جهت استفاده زنبور هاي عسل فراهم نمود .  

   شرايط كشت زعفران در لرستان

   1-بارندگي مناسب در طول دوره رشد از مهرماه تا ارديبهشت

   2-عدم بارندگي در تابستان به جهت جلوگيري از پوسيده شدن پيازها

   3-وجود دماي مناسب رشد در طي فصل رشد

   4-وجود خاك مناسب از نظر بافت، ساختمان، PH و شوري

   5-پرجمعيت بودن خانوارهاي روستايي و امكان كار در مزرعه همه اعضاي خانواده

   6-جلوگيري از مشكلات اقتصادي و اجتماعي در آبياريهاي تابستانه به علت كمبود آب در منطقه و عدم نياز به آب جهت آبياري زعفران در تابستان

   7-اقتصادي بودن كشت زعفران در لرستان با توجه به كميت و كيفيت بالاي محصول در مقايسه با ساير نقاط كشور

   8-استفاده از علوفه زعفران به عنوان تغذيه دام با توجه به درصد پروتيين بالاي برگ

   9-جلوگيري از فرسايش خاكها با توجه به عدم شخم ساليانه و جلوگيري از زير و رو شدن خاك با توجه به چند ساله بودن كشت زعفران  

10–افزايش اشتغال در مراحل توليد، بسته‌بندي، صادرات و فروش محصول ، بطوريكه هر هكتار زعفران در طول يكسال زراعي براي 200 نفر روز  تا مرحله بسته بندي كار توليد مي‌كند.  
 
 
 
 
 

   نتيجه گيري ، پيشنهادات و منابع

   1-با توجه به نتايج مثبت تحقيقات در اين زمينه، پيشنهاد مي‌شود در قطعات كوچك، تا نيم هكتاري در ابتدا جهت كسب تجربه اقدام به كشت شود و در طي سالهاي بعد توسعه داده شود.

   2- هر چند بين كشت ديم و آبي از نظر عملكرد تفاوت معني‌دار وجود نداشت، اما توصيه مي‌شود جهت جلوگيري از مصادف شدن زمان برداشت با سرماي زود رس پاييزه (در سالهايي كه بارش در پاييز با تأخير انجام مي‌شود) زمينهاي به كشت زعفران اختصاص داده شوند كه  در اوايل مهرماه يك نوبت آبياري جهت مزرعه فراهم شود.

   3-زمينهاي اختصاص داده شده به زعفران در حد امكان نزديك روستا در نظر گرفته شوند تا از خسارات حيوانات وحشي خصوصاً خرگوش و جوجه تيغي در امان باشند.

   4-هرچند زمان كاشت پيازدر زمين از خرداد تا شهريورماه مي باشد اما توصيه مي شود جهت افزايش عملكرد در سال اول زمان كشت در خرداد در نظر گرفته شود.

   5-توصيه مي شود در هر سال بعد از خشك شدن كامل برگها برداشت برگ (علوفه )صورت گيرد واز برداشت برگها در مرحله سبز بودن اجتناب شود.

   6-در زمان كشت پيازهاي درشت وسالم جدا شده و بعد از ضد عفوني پيازها با قارچ كش كشت شوند.

   7 –در زمان كشت پياز در سال اول از كشت رديفي بجاي  كپه ‌كاري استفاده شود.

   8- در هنگام خواب تابستاني پيازها، از آبياري مزرعه خودداري شود.

   9- وجين مزرعه خصوصاً در سالهاي اول مي‌بايست مد نظر قرار گيرد.

   10- زمين بعداز كاشت در سال اول تا طول دوره بهره برداري(5تا10 سال) شخم زده نمي شود بنابراين تهيه زمين در سال اول بسيار مهم مي باشد.لذا توصيه مي شودقبل از كاشت 200 كيلو كود شيميايي فسفات آمونيوم و كود دامي پوسيده به مقدار 40تا 80 تن به زمين داده شود.

   11-توصيه مي‌شود زمان برداشت گل تا قبل از باز شدن گل (غنچه) در صبح زود در نظر گرفته شود.ودر داخل سبدهايي كه امكان تبادل هوا داشته باشند جمع‌آوري شوند.

   12-بعد از جداسازي كلاله‌ها، در سايه و كنار يك منبع حرارتي سريع خشك و در جاي خشك وخنك ودور از نور نگهداري شوند.

   13- افزايش عملكرد گل ارتباط مستقيم با اندازه پياز دارد،لذا توصيه مي شود جهت افزايش مساحت سبز گياه و بالطبع وزن پيازها هر ساله در طي دو مرحله بعد از برداشت گل در پاييز و بعد از سرماي زمستانه (اواخر زمستان )مقدار 100 كيلو گرم كود ازت بصورت سرك مصرف شود . 


   پيشنهاد به كارگروه اشتغال : 

   با توجه به هزينه بالاي كشت در سال اول در حدود هشت ميليون تومان در هكتار و مشكل تامين آن توسط كشاورزان توصيه مي شود تسهيلات جهت كشت با توجه به موارد ذيل در نظر گرفته شود: 

   1- سطح زير كشت جهت هر بهره بردار 2000 متر مربع تا0.5 (نيم)هكتار در نظر گرفته شود 

   2- تسهيلات2تا5 ميليون توماني در نظر گرفته شود. 

   3- بازپرداخت آن از سال دوم در نظر گرفته شود 

   4- محصول زعفران لرستان تحت پوشش بيمه قرار

 

مجري طرح :

كريم خادمي

عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان  
 

      www.lorestansaffron.blogfa.com

 khademi48@yahoo.com 

 

___________________________________________________________
لرنا: با تشکر از جناب آقای کریم خادمی که این گزارش را برای ما ارسال نمودند و با آرزوی موفقیت برای ایشان

Advertisements

2 دیدگاه برای «طرح كشت طلاي سرخ در لرستان»

  1. من اقدام به كشت زعفران كرده ام در مقايسه با ساير محصولات درآمد خوبي دارد

  2. از مطالب کامل و سودمندی که در این صفحه قرار دادید بسیار سپاس گذارم.

امکان ثبت دیدگاه وجود ندارد.